Tsounami

Vag lamare tsounami k ap frape sou lakòt la.

Ankouraje lòt yo aji lè ou trase yon egzanp pou tèt ou, Angajman pou Prepare epi fè lòt yo konnen sa!

Angajman pou Prepare

Tsounami (ki pwononse tsou-na-mi), ki rele tou vag sismik lanmè (yo rele pa erè "radmare"), se yon seri gwo vag lanmè ki kreye akòz pètibasyon anba dlo a tankou yon tranblemanntè, glisman teren, eripsyon vòlkan,oswa meteyorit.  Yon tsounami kapab deplase sou yon distans 100 mil pa èdtan nan oseyan lib la, epi li kapab rive nan tè avèk vag lanmè ki gen yon wotè 100 pye oswa plis.

Nan zòn kote tsounami a kòmanse, vag lanmè yo ap deplase sou deyò pou ale nan tout direksyon. Depi vag lanmè ap rive nan rivaj la, li konstwi an wotè. Topografi litoral la ak fon oseyan an ap enfliyanse gwosè vag lanmè a. Ka gen plis pase yon vag lanmè, epi sa ki vini apre a ka pi gwo pase sa ki vini anvan an. Sa rezon sa a ki fè yon ti tsounami nan yon plaj kapab yon vag lanmè jeyan sou yon distans kèk mil.

Tout tsounami yo ka danjere, menmsi yo pa ka domaje tout litoral yo frape. Yon tsounami kapab frape nenpòt kote toutolon pifò litoral Etazini. Tsounami ki fè plis destriksyon yo te fèt toutolon lakòt California, Oregon, Washington, Alaska ak Hawaii.

Mouvman fon oseyan ki asosye avèk tranblemanntè kreye tsounami yo souvan. Si gen yon gwo tranblemanntè oswa glisman teren toupre lakòt la, premye vag lanmè ki nan yon seri kapab rive sou plaj la nan kèk minit, menm anvan yo bay yon avètisman. Zòn yo nan pi gwo risk si yo mwens pase 25 pye anwo nivo lanmè a ak nan yon distans yon mil avèk litoral la. Nwayad se kòz lanmò pi komen ki asosye avèk yon tsounami. Vag lanmè tsounami ak dlo k ap desann nan ap fè anpil dega nan estrikti ki nan zòn elan an. Lòt danje yo gen ladan inondasyon, kontaminasyon dlo potab, ak dife nan liy gaz oswa nan tank ki eklate.

Dekonm apre yon radmareAnvan yon Tsounami

Bagay ki anba la yo se bagay ou kapab fè pou pwoteje tèt ou, fanmi ou ak byen ou kont konsekans yon tsounami:

  • Pou kòmanse prepare, ou ta dwe prepare yon twous rezèv pou ijans epi ou ta dwe è yon plan kominikasyon pou fanmi ou.
    • Pale avèk tout moun lakay ou sou sa pou fè si ta gen yon radmare. Kreye epi pratike yon plan deplasman pou fanmi ou. Si ou abitye ou avèk plan an sa ka sove lavi ou. Ou dwe kapab swiv wout pou deplase a lannwit ak pandan move tan. Ou ta dwe kapab rive kote ou prale a san pwoblèm apye nan 15 minit. Si ou pratike plan ou sa ap fè ou reyaji plis nan repons apwopriye a, sa k ap fè ou reflechi mwens pandan yon vrè ijans.
    • Si plan evakyasyon lekòl la mande ou pou ale chèche pitit ou yo nan lekòl la oswa yon lòt kote. Sonje liy telefòn yo pandan yon siveyans oswa avètisman pou tsounami ka twò chaje, epi wout pou ale epi sòti nan lekòl yo ka bloke.
    • Ou dwe konnen sistèm avètisman ak plan katastwòf kominote ou, ansanm avèk wout pou chape yo.
  • Konnen wotè lari ou anwo nivo lanmè a ak distans lari ou avèk lakòt oswa avèk lòt dlo ki nan risk pou monte. Lòd pou deplasman an ka baze sou chif sa yo.
  • Si ou se yon touris, abitye ou avèk pwotokòl lokal yo pou deplasman lè gen tsounami. Ou ka anmezi pou deplase san pwoblèm pou ale nan twazyèm etaj ak nan etaj ki pi wo nan bilding otèl ki bati avèk beton ak fè.
  • Si gen yon tranblemanntè, epi ou nan yon zòn lakòt, louvri radyo ou pou konnen si gen yon avètisman pou tsounami.
Konnen Tèm yo

Abitye ou avèk tèm sa yo pou ede ou idantifye yon danje tsounami:

Avètisman

Yo bay yon avètisman pou tsounami lè pral genyen oswa lè yo prevwa yon tsounami ki gen posiblite pou kreye inondasyon jeneral. Avètisman yo alète piblik la pou fè yo konnen li posib pou gen inondasyon danjere sou lakòt la k ap vini avèk kouran puisan, epi ki ka kontinye pandan plizyè èdtan apre li fèk rive. Avètisman yo alète ofisyèl jesyon ijans yo pou pran mezi pou tout zòn ki gen danje tsounami a. Ofisyèl lokal yo ka pran mezi apwopriye ki ka gen ladan deplasman moun ki nan zòn lakòt altitid ba, epi re-pozisyònman bato yo nan dlo fon lè gen tan pou fè san pwoblèm. Yo ka chanje avètisman yo, yo ka ajiste yo sou plan jewografik, yo ka diminye yo, oswa yo ka anile yo. Pou alèt la imedyatman li posib, nòmalman premye avètisman yo baze sèlman sou enfòmasyon sismik.

Konsèy

Yo bay konsèy sou tsounami lè pral genyen oswa lè yo prevwa yon tsounami ki ka kreye gwo kouran oswa vag lanmè ki danjere pou moun ki nan dlo oswa ki pi pre dlo. Menas la ka kontinye pandan plizyè èdtan apre lè li fèk rive, men yo pa prevwa gwo inondasyon pou zòn ki anba yon konsèy. Ofisyèl lokal yo ka pran mezi apwopriye ki ka gen ladan fèmti plaj yo, deplasman moun ki nan pò ak nan marina yo, epitou re-pozisyònman bato yo nan dlo fon lè gen tan pou fè sa san pwoblèm. Nòmalman, konsèy yo chanje pou kontinye konsèy la, yo agrandi yo/diminye zòn ki afekte yo, yo chanje yo avèk yon avètisman, oswa yo anile konsèy la.

Siveyans

Yo bay yon siveyans pou tsounami pou alète ofisyèl jesyon ijans yo ak piblik la sou yon evènman ki ka afekte zòn ki anba siveyans lan annapre. Yo ka chanje zòn ki anba siveyans lan pou fè li vin yon avètisman oswa yon konsèy – yo ka anile li - selon dènye enfòmasyon yo ak analiz. Poutèt, ofisyèl jesyon ijans yo ak piblik la ta dwe prepare pou fè aksyon. Nòmalman, yo bay siveyans yo selon enfòmasyon sismik san yo pa konfime pral gen yon tsounami k ap fè gwo destwiksyon.

Bilten Enfòmasyon

Yo bay yon bilten enfòmasyon sou yon tsounami pou fè ofisyèl jesyon ijans yo ak piblik la konnen te gen yon tranblemanntè, oswa yo bay yon avètisman, yon siveyans oswa yon konsèy pou tsounami pou yon lòt seksyon oseyan an. Nan pifò ka yo, yo bay bilten enfòmasyon yo pou endike pa gen menas yon tsounami ki ka fè gwo destwiksyon, epi pou anpeche deplasman san nesesite lè yo ka santi tranblemanntè a nan zòn lakòt yo. Nan sitiyasyon ki apwopriye, yo ka bay avètisman sou posiblite pou tsounami lokal ki ka fè anpil destwiksyon. Yo ka re-bay bilten enfòmasyon avèk lòt enfòmasyon menmsi yo pa fè chanjman nan mesaj sa yo. Men, yo ka bay yon siveyans, yon konsèy, oswa yon avètisman pou zòn nan, si li nesesè, apre lè analiz ak/oswa dènye enfòmasyon yo vin disponib.

Pandan yon Tsounami

  • Swiv lòd otorite yo bay pou deplasman, epi deplase imedyatman. Ale avèk bèt kay ou.
  • Ale nan tè kote sòl la pi wo imedyatman. Chwazi zòn ki 100 pye (30 mèt) anwo nivo lanmè a, oswa ale sou yon distans apeprè 2 mil (3 kilomèt) kote ki gen tè, lwen avèk litoral la. Si ou pa kapab ale wo oswa lwen konsa, ale wo oswa lwen kote ou kapab. Chak pye ou fè nan tè oswa nan sòl ki wo ka fè yon diferans.
  • Rete lwen plaj la. Pa janm ale sou plaj la pou siveye yon  tsounami k ap vini. Si ou kapab wè vag lanmè ou twò pre pou deplase ladan. PRIDANS - Si gen gwo retrè nan dlo a lwen litoral la, sa se avètisman pou kalite tsounami, epi ou ta dwe konsidere sa. Ou ta dwe deplase imedyatman.
  • Sove tèt ou - pa sa ou posede.
  • Sonje pou ede vwazen ou yo ki ka bezwen asistans espesyal - tibebe, granmoun aje ak moun ki gen pwoblèm aksè oswa pwoblèm fonksyonèl.

Apre yon Tsounami

  • Retounen lakay ou sèlman apre otorite lokal yo di ou pa gen pwoblèm pou fè sa. Yon tsounami se yon seri vag lanmè ki kontinye pandan anpil èdtan. Pa sipoze pa gen danje apre yon vag lanmè. Pwochen vag lanmè a ka pi gwo pase premye a.
  • Ale nan yon abri piblik yo bay si yo te di ou pou deplase, oswa si ou santi ou pa gen sekirite pou rete lakay ou. Voye tèks SHELTER + Kòd postal ou nan 43362 (4FEMA) pou jwenn abri ki pi pre nan zòn ou (egzanp: shelter 12345).
  • Evite zòn katastwòf la. Prezans ou ta ka nuizib pou operasyon repons pou ijans lan, epitou sa ta ka mete ou nan lòt risk nan rès efè inondasyon yo.
  • Rete lwen debri ki nan dlo a; li ka reprezante yon danje pou sekirite moun oswa pou bèt kay.
  • Tcheke tèt ou pou chòk, epi chèche premye swen jan li nesesè anvan ou ede moun ki pran chòk oswa moun ki bloke.
  • Si yon moun bezwen sekou, rele pwofesyonèl ki gen bon ekipman pou bay èd la. Anpil moun jwenn lanmò yo oswa yo pran chòk pandan y ap eseye bay lòt moun sekou.
  • Ede moun ki bezwen asistans espesyal—tibebe, granmoun aje, moun ki pa gen sèvis transpò, moun ki bezwen pou aksè oswa bezwen fonksyonèl, ak gwo fanmi ki ka bezwen lòt èd nan yon sitiyasyon ijans.
  • Kontinye itilize yon Radyo Metewolojik NOAA oswa kapte yon estasyon Gad-Kòt oswa yon estasyon radyo oswa televizyon lokal pou jwenn dènye enfòmasyon yo.
  • Rete lwen nenpòt bilding ki gen dlo toutotou li. Dlo tsounami kapab lakòz planche yo fann oswa miray yo tonbe.
  • Itilize anpil pridans lè w ap re-antre nan bilding yo oswa nan kay yo. Dlo inondasyon ki vini nan tsounami ka te domaje bilding kote ou te mwen espere sa. Siveye chak kote w ap mete pye ou avèk anpil prekosyon.
  • Pou pa pran chòk, mete rad pwoteksyon, epi pran anpil prekosyon lè w ap netwaye.

Sitwèb Asosye

Ale sou Entènèt nan sitwèb ki anba la yo pou jwenn plis enfòmasyon sou fason pou planifye epi prepare pou yon tsounami ak sou fason pou konnen resous ki disponib yo:

KOUTE OFISYÈL LOKAL YO

Aprann kichòy sou plan pou ijans gouvènman eta a ak gouvènman lokal kreye nan zòn ou. Nan nenpòt ijans, toujou koute enstwiksyon ofisyèl jesyon ijans lokal yo bay.

Last updated: 02/27/2014 - 02:00 PM