Matinding Lagay ng Panahon

solar flare sa kalawakan

Himukin ang iba na kumilos sa pamamagitan ng pagiging isang halimbawa, Mangakong Maghahanda at sabihan ang iba tungkol dito!

Mangakong Maghahanda

Ang katagang "space weather" ay tumutukoy sa iba't-ibang kondisyon sa araw at sa kalawakan na maaaring makaimpluwensiya sa pagganap ng teknolohiyang ginagamit natin sa Mundo.

Ang matinding lagay ng panahon sa kalawakan ay maaaring makapagdulot ng pinsala sa mahahalagang imprastraktura – lalo na sa grid ng kuryente – at nagbibigay-diin sa kahalagahan ng pagiging handa.

solar flare sa kalawakanUpang maprotektuhan ang mga tao at sistema na maaaring nasa panganib mula sa mga epekto ng lagay ng panahon sa kalawakan, kailangan nating maunawaan ang mga nagdudulot ng lagay ng panahon sa kalawakan.

Ang araw ay ang pangunahing pinagmumulan ng lagay ng panahon sa kalawakan. Ang mga biglaang pagbuga ng plasma at mga istraktura ng magnetic field mula sa atmospera ng araw na tinatawag na coronal mass ejections (CME) kasabay ng mga biglaang pagbuga ng radiation, o mga solar flare, ay lahat nagdudulot ng mga epekto ng lagay ng panahon sa kalawakan dito sa Mundo.

Ang lagay ng panahon sa kalawakan ay maaaring gumawa ng mga electromagnetic field na nagdudulot ng matitinding current sa mga kawad, na nag-aantala sa mga linya ng kuryente, pati na ang magdulot ng mga malawakang blackout. Ang matinding lagay ng panahon sa kalawakan ay gumagawa ng mga solar energetic particle, na maaaring makasira ng mga satellite na ginagamit para sa komersiyal na komunikasyon, global positioning, pagtipon ng intelligence data, at pagtaya sa lagay ng panahon.

Ang pinakamalakas na geomagnetic storm na naitala ay ang Carrington Event noong Agosto-Setyembre 1859, na ipinangalan sa British na astronomer na si Richard Carrington. Noong pangyayaring ito nakargahan ng kuryente ang mga linya ng telegraph, na nakakuryente sa mga technician at nagpaliyab sa kanilang mga telegraph paper; at Northern Lights (mga partikulong may kargang kuryente mula sa araw na pumapasok sa atmosperya ng Mundo) kung saan nakikita ito na kasinglayo ng Cuba at Hawaii.

Isa pang malaking pangyayari ng lagay ng panahon sa kalawakan ang naganap noong Marso 13,1989; isang malakas na geomagnetic storm ang nagdulot ng malawakang blackout sa Canada that na nag-iwan sa anim na milyon katao na walang kuryente nang siyam na oras. Ayon sa the North American Electric Reliability Corporation (NERC), naantala ng flare ang transmisyon ng kuryente mula sa Hydro Québec generating station at tumunaw pa sa ilang power transformer sa New Jersey. Subalit sinaad ng NASA na ang naganap na ito noong 1989 ay malayo kung ihahambing sa Carrington event.

Pagtataya sa Lagay ng Panahon sa Kalawakan

Ang mga serbisyo sa pagtataya sa lagay ng panahon sa kalawakan sa Estados Unidos ay ipinagkakaloob una sa lahat ng NOAA's Space Weather Prediction Center (SWPC) at sa Air Force Weather Agency (AFWA) ng U.S. Air Force (USAF), na nagtutulungan para tugunan ang mga pangangailangan ng kani-kanilang mga komunidad ng sibilyan at militar na gumagamit. Ang SWPC ay humuhugot mula sa iba't-ibang pinagkukunan ng data, kapwa nakabase sa kalawakan at sa lupa, para magbigay ng pagtataya, pagbabantay, babala, alerto, at pagbubuod pati na ang mga produktong para sa lagay ng panahon sa kalawakan sa mga sibilyan at militar na gumagamit.

Bago Magkaroon ng Lagay ng Panahon sa Kalawakan

Ang lagay ng panahon sa kalawakan ay maaaring magkaroon ng epekto sa ating mga matataas na teknolohiya na may direktang epekto sa ating mga pang-araw-araw na pamumuhay. Ang pangunahing bagay na may problema ay ang electric power grid ng ating bansa. Angmga teritoryo sa hilaga ang pinakanaaapektuhan ng mga epektong ito kaysa sa mga nasa timog. Sa kabuuan ang mga pagkawala ng kuryente dahil sa lagay ng panahon sa kalawakan ay napakadalang na pangyayari, ngunit ipinapakita ng mga katibayan na maaaring magkaroon ng malalaking epekto. Angmga pagkawala ng kuryente na ito ay maaaring magkaroon ng nagpapatuloy na epekto, na nagdudulot ng:

  • Pagkawala ng tubig at mga sistema sa distribusyon ng maruming tubig
  • Pagkasira ng mga nasisirang pagkain at gamot
  • Pagkawala ng init/air conditioning at mga sistema sa pagpapailaw
  • Pagkawala ng mga sistema sa computer, sistema sa telepono, at sistema sa komunikasyon (kasama na ang mga pagkaantala sa mga airline flight, satellite network at serbisyo sa GPS)
  • Pagkawala ng mga pampublikong sistema sa transportasyon
  • Pagkawala ng mga sistema sa distribusyon at mga pipeline ng gasolina
  • Pagkawala ng lahat na sistemang de-kuryente na walang back-up power

Para makapagsimulang maghanda, dapat kang bumuo ng emergency kit at gumawa ng isang planong pangkomunikasyon ng pamilya. Ang iba pang hakbang na maaari mong gawin ang:

  • Punan ang mga lalagyang plastik ng tubig at ilagay ang mga ito sa refrigerator at freezer kung may lugar pa. Mag-iwan ng isang pulgadang puwang sa loob ng bawat isa dahil lumalapad ang tubig habang nagyeyelo ito. Ang pinalamig o nagyelong tubig na ito ay tutulong na mapanatiling malamig ang pagkain habang may pansamantalang pagkawala ng kuryente.
  • Tandaan na ang karamihan ng gamot na kinakailangang i-refrigerate ay maaaring iwanan sa loob ng nakasarang refrigerator ng ilang oras nang walang problema. Kung hindi nakasisiguro, alamin sa iyong doktor o parmasyutiko.
  • Panatilihing kalahating puno man lang ang tangke ng gasolina ng iyong kotse dahil umaasa sa kuryente ang mga istasyon ng gasolina para paandarin ang kanilang mga punp.
  • Alamin kung nasaan ang mano-manong release lever ng iyong de-kuryenteng garage door opener at kung paano ito gamitin. Maaaring mabigat ang mga pinto ng garahe, kaya marahil ay kakailanganin mo ng tulong para iangat ito.
  • Mag-ingat ng susi ng iyong bahay na madadala mo kung karaniwang mong ginagamit ang garahe bilang pangunahing paraan ng pagpasok sa tahanan, sakaling hindi magbubukas ang pinto ng garahe.
  • Mag-ingat ng mga reserbang baterya para sa iyong telepono sa isang ligtas na lugar o bumili ng solar o mano-manong charger. Ang mga charger na ito ay mahusay na kagamitang pang-emergency para mapanatiling gumagana ang iyong laptop at iba pang maliliit na aparato sa pagkakataong mawalan ng kuryente. Kung mayroon kang sasakyan, bumili ng car charger para sa telepono dahil makakapag-charge ka ng telepono dito kapag nawalan ng kuryente sa iyong tahanan.
  • Kung mayroon kang tradisyonal na landline (hindi broadband o VOIP) na telepono, mag-ingat ng isa man lang na de-kawad na telepono sa iyong tahanan dahil gagana ito kahit pa mawalan kayo ng kuryente.
  • Maghanda ng isang lista ng mga kontak ng pamilya. Kasama dapat ang isa man lang na kontak na naninirahan sa labas ng bayan na mas madaling makakakontak sa mga miyembro ng pamilya kapag may emergency.
  • Gumawa ng mga back-up na kopya ng mahahalagang digital na data at impomasyon, awtomatiko kung maaari, o minsan man lang sa isang linggo.
Mga Scale para sa Lagay ng Panahon sa Kalawakan

Inuulat ng NOAA Space Weather Scales ang tatlong kategorya ng epekto mula sa araw. Isinasaad ng mga scale na ito ang kasalukuyan at panghinaharap na kondisyon ng lagay ng panahon sa kalawakan, at mga posibleng epekto nito sa mga tao at sistema. Halintulad sa Saffir-Simpson Hurricane Wind Scale, ang mga NOAA space weather scale at itinutugma ang mga pangyayari sa lagay ng panahon sa kalawakan sa mga posible nilang epekto sa mga sistemang teknolohikal. Tulad ng ipinapakit sa talaan sa ibaba, inilalarawan ng mga scale ang mga epekto sa kalikasan para sa tatlong uri ng kaganapan: Mga Geomagnetic Storm (G-scale), mga Solar Radiation Storm (S-scale), at mga Radio Blackout (R-scale). Ang mga scale ay may graduadong numero, na halintulad sa mga hurricane, ipuipo, at lindol na nagsasaad sa tindi nito.

PAGLALARAWAN SA SPACE WEATHER SCALE Minor  --  Extreme
Mga Geomagnetic Storm: mga epekto sa geomagnetic field na dulot ng mga pagbugso sa solar wind na dumadaan sa Mundo. G1 G2 G3 G4 G5
Mga Solar Radiation Storm: matataas na lebel ng radiation na nagaganap kapag dumarami ang bilang ng energetic particle. S1 S2 S3 S4 S5
Mga Radio Blackout: mga pagbabago sa ionosphere na dulot ng mga X-ray na binubuga ng Araw. R1 R2 R3 R4 R5

 

TANDAAN: Ang karamihan ng level event na "5" ay hindi magdudulot ng malawakang pagkasira sa electric grid. Sa katamtaman, ang Mundo ay tinatamaan ng mga naturang bagyo nang apat na beses sa bawat 11-taon na solar cycle, kaya maraming malalaking bagyo ang tumama sa planeta mula pa noong Carrington Storm nang mas mahina ang epekto.

Para sa marami pang impormasyon, bumisita sa NOAA Space Weather Scales.

Know the Terms

Mga Watches ay ginagamit para sa mga pagtatayang mahabaang panahon para sa geomagnetic na aktibidad.

Mga Warning ay ginagamit para madagdagan ang kabatiran ng publiko batay sa inaasahang lagay ng panahon sa kalawakan bilang maaring mangyari.

Ang mga alerto ay nagsasaad na ang mga nakikitang kondisyon, na binigyang-diin n g mga babala, ay tumawid na sa nakatakdang hangganan o nagsimula na ang isang pangyayaring lagay ng panahon sa kalawakan.

Mga Alerto sa Lagay ng Panahon sa Kalawakan

Makahahanap ka ng mga alerto tungkol sa lagay ng panahon sa kalawakan mula sa NOAA/Space Weather Prediction Center o irehistro ang iyong email address para makatanggap ng mga alerto, babala, watch, pagtataya, at pagbubuod sa pamamagitan ng email sa loob ng ilang sandali na ang mga ito ay ipalabas.

  • Sundin ang mga pamamaraan sa pagtitipid ng enerhiya para mapababa nang husto ang paggamit sa kuryente, na makatutulong sa mga kompanya ng kuryente na magpatupad ng umiikot na mga blackout sa mga panahong may diperensiya ang power grid.
  • Maingat na sundin ang mga tagubilin ng Emergency Alert System (EAS).
  • Hugutin sa pagkakasaksak ang ga de-kuryenteng kasangkapan kung sasabihin ng mga lokal na opisyal.
  • Huwag gagamitin ang telepono kung hindi rin lang importanteng-importante, habang may emergency para mapanatiling bukas ang mga linya para mapahusay ang pagtugon ng mga emergency personnel.

Itapon ang di-ligtas na pagkain:

  • Itapon ang anumang pagkain na nababad sa temperaturang 40° F (4° C) o mas mataas pa nang 2 oras o higit pa o kaya'y may di-karaniwang amoy, kulay, o gaspang. Kung nagduda, itapon na ito!
  • Huwag kailanman tikman ang pagkain o umasa sa hitsura o amoy para matukoy ang kaligtasan nito. Ang ilang pagkain ay maaaring magmukha at mag-amoy maayos ngunit kung nagtagal nang husto sa normal na temperatura ng silid, ang mga bacteria na nagdudulot ng karamdamang mula sa pagkain ay mabilis na dumarami. May ilang uri ng bacteria na gumagawa ng mga lason na hindi nasisira sa pamamagitan ng pagluluto.
  • Kung ang pagkain na nasa freezer ay mas malamig kaysa sa 40° F at may kristal pang yelo, maaari mo itong muling pagyeluhin.
  • Kung hindi ka nakatitiyak na malamig ang pagkain, kunin ang temperatura nito gamit ang isang food thermometer.

Mga Lathala

Mga Kaugnay na Website

Pakinggan ang mga Lokal na Opisyal

Alamin ang tungkol sa mga planong pang-emergency na itinatag sa inyong lugar ng inyong pamahalaang pang-estado at lokal. Sa anumang emergency, laging makinig sa mga tagubilin na ibinibigay ng mga lokal na opisyal sa pangangasiwa ng emergency.

Last updated: 04/01/2013 - 03:01 PM