Mga Tsunami

Mga tidal wave ng tsunami na humahampas sa baybayin

Himukin ang iba na kumilos sa pamamagitan ng pagiging isang halimbawa, Mangakong Maghahanda at sabihan ang iba tungkol dito!

Mangakong Maghahanda

Ang mga tsunami (binibigkas na soo-ná-mee), na kilala rin bilang mga seismic sea wave (pinagkakamaliang tawagin na "mga tidal wave"), ay serye ng malalaking alon na nilikha ng pangyayari sa ilalim ng tubig tulad ng lindol, pagguho ng lupa, pagsabog ng bulkan, o maliit na bulalakaw. Ang tsunami ay maaaring kumilos nang daan-daang milya kada oras sa malawak na karagatan at humampas sa lupa dala ang mga alon na umaabot ng 100 talampakan o higit pa.

Mula sa pinagmulan ng tsunami, ang mga alon ay bumibiyahe sa lahat ng direksiyon. Sa sandaling paparatin na ito ng dalampasigan, tumataas ito. Makakaimpluwensiya dito ang topograpiya ng baybayin at ilalim ng dagat sa sukat ng alon. Magkakaroon ng higit sa iisang alon at ang susunod ay maaaring mas malaki sa nauna. Ito ang dahilan kung bakit ang isang maliit na tsunami sa isang dalampasigan ay maaaring higanteng alon naman may ilangmilya lang ang layo.

Lahat ng tsunami ay posibleng mapanganib, bagaman hindi nito masisira ang bawat baybayin na tatamaan nito. Maaring tumama ang tsunami saanman sa kahabaan ng baybayin ng U.S.. Ang mga pinakamapaminsalang tsunami ay naganap sa mga baybayin ng California, Oregon, Washington, Alaska at Hawaii.

Ang pagkilos ng lupa sa dagat dahil sa lindol ay kadalasang gumagawa ng mga tsunami. Kung may malakas na lindol o pagguho ng lupa na maganap malapit sa baybayin, ang unang alon ay maaaring umabot sa dalampasigan sa loob lang ng ilang minuto, bago pa man may mailabas na babala. Ang mga lugar ay nasa malaking panganib kung wala pa silang 25 talampakan ang taas mula sa lebel ng dagat at nasa loob ng isang milya mula sa dalampasigan. Pagkalunod ang pinakakaraniwang dahilan ng pagkamatay na kaugnay ng isang tsunami. Ang mga alon na tsunami at umaatras na tubig ay napakamapaminsala sa mga istrakturang napapaloob sa run-up zone. Kasama sa iba pang panganib ang pagbabaha, kontaminasyon ng iniinom na tubig, at mga sunog mula sa mga linya ng gas o nabasag na tangke.

Last updated: 04/02/2013 - 02:23 PM